Naar de overkant

De Barendrechtse brug: een legendarische oeververbinding, die bijna honderd jaar lang ons eiland aan de rest van Holland knoopte. En het eeuwige Moordenaartje, dat er overheen reed. Op 8 november wordt in De Bibliotheek Hoeksche Waard vestiging ‘s-Gravendeel een boeiende presentatie gehouden over de brug en het oude trammetje. Het traject, de reizigers, de Barendrechtse brug en het landleven in de Hoeksche Waard komen weer even tot leven.

Hoe zag de Hoeksche Waard eruit voor de oorlog? Wie reisden er over het de Barendrechtse brug? En hoe was het openbaar vervoer geregeld? We zien open landschappen, provinciale wegen en pontjes, reizigers met weekendtassen en vergeten tramtracés. En we horen spannende verhalen over de brug, de rivier en haar oevers.

Oudere Hoeksche Waarders kunnen het zich ongetwijfeld herinneren. Sprekers op deze avond zijn Peter Pot – historisch expert bij de Historische Vereniging ’s-Gravendeel – en Joop Tuk, die de oude filmbeelden van het Moordenaartje bewerkte. Een avond vol herkenning!

 

Geertje Wiersma

 

 

 

Van Kraaijenbosch tot Havenkwartier

Het aanzien van Oud-Beijerland van rond 1900 is niet te vergelijken met het Spuidorp van nu.

Waar nu de woonwijk Het Havenkwartier is, was eens Het Kraaijenbosch en na 1902  het eerste bedrijventerrein van ons dorp, met bedrijven aan de Oostkade en Scheepmakershaven, zoals de klompenfabriek van Merkx, Van Overhagen, machinefabriek De Oude Maas, stukadoors Binken en de Groot, zalm en palingrokerij Koen Visser. en niet te vergeten de Oud- Beijerlandse gasfabriek, scheepswerven van Van Bellen en die van de fa. Smit. Om een reis langs deze verdwenen bedrijven te maken hebben Dineke Dijkshoorn en Pieter Jan in `t Veld onder de titel: Van Kraaijenbosch tot Havenkwartier een film gemaakt van foto`s en ansichtkaarten uit het archief van de vereniging. gecombineerd met foto`s van het Havenkwartier. De beelden lopen door het hele gebied heen, en laten de grote veranderingen zien die sinds het begin van de fotografie in dit deel van ons dorp hebben plaatsgevonden. Voor velen een leuk weerzien met het verleden.

De filmmiddag is donderdag 9 maart in de bibliotheek aan de Steenenstraat.
Het begint om 14.00 uur en het is een doorlopende voorstelling tot 16.00 uur.
De toegang is gratis.
In de vitrine die in de bibliotheek staat wordt  aandacht besteed aan het eerste bedrijventerrein van Oud-Beijerland. Tevens is het historisch informatiepunt van de Historische Vereniging, met het rijke archief, in de bibliotheek  geopend en staan medewerkers van de Historische Vereniging u graag te woord met uw eventuele vragen over de historie van Oud-Beijerland.

Inlichtingen: Pieter Jan in `t Veld

Marja Visscher

Samen met vrijwilligers van het Museum HW haalde ze het geheim van Assendelft boven water: de verborgen liefde van Sara Louise du Faget. De historische roman van Marja Visscher, die zich deels afspeelt in de Hoeksche Waard, spreekt enorm tot de verbeelding van de hedendaagse lezer. Op donderdagavond 23 februari vertelt de gevierde Hoeksche Waardse schrijfster in de Bibliotheek in Strijen alles over haar inspirerende roman en haar speurtocht naar het geheim.

Sara Louisa du Faget van Assendelft was de laatste ambachtsvrouwe van Heinenoord en verbleef regelmatig op haar 'buiten'. Zij was door vererving eigenaresse van veel land in en rond Heinenoord met bijbehorende 'heerlijke rechten' zoals het visrecht, jachtrecht en recht van tienden. De rentmeester behartigde de financiële en zakelijke belangen ter plekke in de heerlijkheid. Ze was rijk, van adel en verkeerde in de hoogste kringen.

Toch gebeurde het onmogelijke, Sara werd op haar buitenverblijf verliefd op de dicht bij de natuur levende Dirk van der Pligt. Het geheim van Assendelft is dan ook een intrigerende, meeslepende liefdesgeschiedenis geworden, die bijna een leven lang heeft geduurd. Auteur Marja Visscher slaagde erin om in deze setting de beide karakters en hun omgeving in het verhaal een rol te laten spelen.

Auteur, uitgever en journalist Marja Visscher schreef een prachtige roman over dit waargebeurde verhaal. Op 23 februari vertelt zij in de bibliotheek te Strijen meer over de achtergronden bij deze historische roman die zich grotendeels afspeelt in de Hoeksche Waard. In de pauze is er gelegenheid om de roman te kopen en te laten signeren.

Geertje Wiersma

De suikerfabriek in Oud-Beijerland

De Bibliotheek Hoeksche Waard en de Historische Vereniging in Oud-Beijerland hebben al enkele jaren een samenwerkingsverband onder de titel Historie in de Bibliotheek. Een van de activiteiten is het regelmatig vertonen van een film over vroeger in de bibliotheek.
Donderdag 12 november 2015 wordt een film vertoond over de suikerfabriek, die jarenlang aan de rand van Oud-Beijerland stond. In de volksmond werd niet gesproken over de Zuid- Hollandsche Beetwortelsuikerfabriek, maar over de peefabiek.

Waar eens de suikerfabriek stond is nu de wijk Spuioever. Alleen de naam Beetwortelweg herinneren ons aan het rijke verleden van de suikerfabriek op dat stukje van het dorp.

De Historische Vereniging en de bibliotheek willen met deze film oude herinneringen weer laten herleven. De film is te zien tussen 14.00- 16.00 uur in de bibliotheek  in de Steenenstraat 24.

De toegang is gratis. Ook is het historisch informatiepunt weer geopend leden van de vereniging zijn er voor al uw vragen over de geschiedenis van Oud-Beijerland.

 

Pieter Jan In 't Veld 

Kunstwerken bij de Historische Vereniging

 

Bij kunstwerken in de buitenruimte denk je niet in de eerste plaats aan Oud-Beijerland. Maar de mensen bij de Historische Vereniging denken daar sinds kort anders over. Bij een inventarisatie van beeldende kunst in het Spuidorp voor het archief ontdekten zij dat er veel meer kunstwerken zijn, dan je op het eerste gezicht denkt. Ook bleken er veel vormen van kunst in de binnenruimte, die normaal niet zichtbaar zijn. Zoals glas in lood ramen in scholen.

Al deze kunstuitingen zijn op beeld vastgelegd en hiervan is een film gemaakt die op donderdag 8 oktober 2015  vanaf 14.00 uur zal worden vertoond in de bibliotheek aan de Steenenstraat 24. In een doorlopende voorstelling tot 16.00 uur. 

Het Historisch Informatie Punt van de Historische Vereniging Oud-Beijerland in de bibliotheek is dan ook weer open. Een ieder die geïnteresseerd is in de rijke historie van het Spuidorp kan archiefstukken inzien en vragen stellen aan de aanwezige leden van de vereniging.

Deze maand is in de vitrine bij de ingang van de bibliotheek aandacht voor het feit dat het 100 jaar geleden is dat de bekende Oud-Beijerlandse huisarts Dr. J. F. Ph. Hers op 28 september 1915 is overleden. In de vitrine liggen niet eerder tentoongestelde documenten. In 2002 heeft de gemeente deze arts geëerd met een straatnaam “dokter Herskade” in de wijk Even Buiten.

Wie een wandeling wil maken langs monumenten en beeldbepalende panden in het Spuidorp, kan nu een geheel vernieuwde wandeling vinden op de website van de vereniging op www.hvobl.nl

Wie buiten deze openingsuren informatie wil kan bellen met 0186 614240.

Pieter Jan in ‘t Veld

Textiel en fournituren

Belangrijke ondernemers uit de Hoeksche Waard. We zetten ze graag in het zonnetje. Eén van hen was Simon Philip Goudsmit, de oprichter van de Bijenkorf. Hij werd op 9 november 1844 geboren te Oud-Beijerland en was tot 1870 in Rotterdam gevestigd als commissionair in effecten. Dat betekent dat hij actief was op de geldmarkt.

Zijn familie in Oud-Beijerland was bekend met de textielhandel. Daarom was voor hem de stap naar textiel en naaifournituren niet groot. In 1870 opende hij aan de Amsterdamse Nieuwendijk 132 een winkel in garen, lint en band die "Magazijn de Bijenkorf" heette. Het was een eenvoudige winkel met slechts vier man personeel en het gezin Goudsmit woonde boven de winkel. Geleidelijk aan werd het assortiment uitgebreid en de zaken gingen voorspoedig. Dit was de basis van het nu zo grote en bekende concern.

Goudsmit had een zwakke gezondheid en in 1889 overleed hij op 44-jarige leeftijd. Hij had drie dochters en een zoon – Alfred – die toen pas twee jaar was. Daarom namen zijn weduwe en een neef van de familie, Arthur Isaac, de zaak over. Toen Alfred oud genoeg was kwam hij in 1909 in de zaak. Het ging goed met de Bijenkorf en de winkel betrok in 1914 de nieuwbouw aan de Dam, het prachtige monumentale gebouw dat nog altijd het gezicht van het bedrijf vormt.

De familie Goudsmit stamde uit de kleine Joodse gemeenschap in Oud-Beijerland, die daar sinds de tweede helft van de 18^e eeuw was gevestigd. Zijn vader was slager, winkelier en ook verkocht hij loten in de loterij en zijn graf is nog terug te vinden op de Joodse Begraafplaats in Oud-Beijerland. Deze gemeenschap is prachtig beschreven door publiciste Alie van den Berg uit Oud-Beijerland.

Simon Philip Goudsmit wordt altijd genoemd als oprichter van de Bijenkorf, maar feitelijk zette hij het bedrijf op samen met zijn compagnon Abraham Simon Polak. De Bijenkorf was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog een groot Joods familiebedrijf. De eigenaar en bedrijfsleider Goudsmit vluchtte per boot naar Engeland. Zevenhonderd zevenendertig personeelsleden werden vermoord. Na de oorlog werd het bedrijf weer opgebouwd door de teruggekeerde familie, die tot 1980 aan de Bijenkorf verbonden bleef.

Geertje Wiersma

Interactieve geschiedenis

Bij het Historisch Informatie Punt in de Bibliotheek in Oud-Beijerland staat een multitouchtafel met een historische kaart van Oud-Beijerland. De tafel is te bedienen door het touchscreen te gebruiken. Hierbij verschijnt allerlei historische informatie over het spuidorp. Meer dan dertig locaties zijn op een authentieke oude  plattegrond uitgelicht. Raak ze aan op de tafel en er verschijnt een dossier over die plek in het dorp.

De historische tafel is opgebouwd vanuit een Kadasterkaart van het dorp Oud-Beijerland uit 1820. Goed is te zien dat het dorp nog beperkt in omvang is. En loopt van de Zinkweg tot aan de Koninginneweg en van de Havendam tot de Steenenstraat. Ook zijn op de kaart lang  verdwenen sloten en watergangen te zien, die ook als riool dienst deden.

Tal van andere historische spots zijn op de kaart te vinden, zoals de verdwenen  theetuin “Rustburg”, de grafelijkheidsdwangmolen aan de Molendijk of de tram. Verder is de wijk Spuioever aangegeven, waar eens de suikerfabriek stond.

Op de kaart staan circa dertig markeringspunten. Als die worden aangeraakt verschijnen twee foto`s van de aangeraakte locatie: een oude en een van de huidige situatie, ondersteund met een verklarende tekst.  Een van die punten is het gewelf dat nu nog gedeeltelijk aanwezig is tussen de Havendam en het Gedempte Spui. Maar ook is goed zichtbaar hoe indrukwekkend de hofstede “Het Paradijs” moet zijn geweest met al de omliggende landerijen.

Vooral voor jongeren is een multitouch-tafel een geschikte manier om op een aantrekkelijke interactieve manier kennis te maken met hun eigen leefomgeving. Het leuke van een multitouch tafel is, dat meerdere mensen tegelijk beelden kunnen bewerken of filmpjes activeren. De Bibliotheek Hoeksche Waard gebruikt de tafel daarom niet alleen om lokale geschiedenis op de kaart te zetten, maar juist ook als onderdeel van een ontmoetingsplek.

Geertje Wiersma

De smaak van vroeger

Van oudsher staat augustus bekend als oogstmaand. Vroeger werkten hele gezinnen in deze zomermaand op het land, om alle producten op tijd binnen te halen. En er werd alweer gezaaid om na de herfst te kunnen oogsten. Zo dicteerde de natuur ons dagelijks leven.

In de Hoeksche Waard was de ambachtsheerlijkheid Cromstrijen, een 500 jaar oud landbouwbedrijf dat na de oorlog uitgroeide tot en van de modernste en grootste landbouwbedrijven van Nederland, een grote leverancier van landbouwproducten. Hier werden ook boomgaarden, weilanden, bies-, riet- en griendlanden geëxploiteerd. Jaarlijks werd een intensief zaaiplan uitgevoerd, waarvan suikerbieten en aardappelen de hoofdmoot vormden. Daarnaast voorzag het zaaiplan in Cromstrijen in de teelt van rogge, haver, tarwe en koolzaad. In de ambachtsheerlijkheid werkten in het interbellum, en ook in de jaren direct na de oorlog, circa tweehonderd mensen. Elk personeelslid kreeg - bij wijze van secundaire arbeidsvoorwaarde - de beschikking over een perceel tuinbouwgrond, om zelf groenten voor eigen consumptie te verbouwen.
Aardappelen, andijvie, bloemkool, boontjes en later in het jaar rapen en knollen en tal van andere groenten konden worden geoogst en verschenen op het menu. Met eindeloos geduld en ijver wisten huisvrouwen van de verse groenten uit eigen tuin heerlijke gerechten op tafel te toveren.

Wij zouden nu beslist spreken van Slow Food. Het was normaal om vlees uren op een petroleumstel te laten pruttelen. Of bijvoorbeeld met zijn allen rond de tafel tuinbonen te doppen.
Balkenbrij,  drie in de pan,  hete bliksem,  jan in de zak, blote billetjes in het gras, kandeel en slemp; ouderwetse maaltijden waarvan we de namen nog wel kennen. Maar of ze nog wel eens worden opgediend? 

De Hoeksche Waard kende eigen traditionele recepten, zoals Pastinaak met peren, Draadjesvlees met juinen en  peperkoek en St. Jacobszalm uit de Oude Maas. Stuk voor stuk gerechten die ook in onze tijd nog heerlijk smaken! 

Geertje Wiersma

Oude kranten

Het is nog altijd een pijnlijke en verdrietige herinnering: de watersnood van 1953 die in de nacht 31 januari op 1 februari en de dagen daarna meer dan 1800 levens eiste. Ook de Hoeksche Waard werd zwaar getroffen. Nu, zestig jaar later, wordt deze rampzalige stormnacht breed gememoreerd op ons eiland. De Historische verenigingen en het streekmuseum land van Strijen staan uitgebreid stil bij de gebeurtenissen in die dagen. De Bibliotheek Hoeksche Waard draagt bij in de vorm van een lezing door spreker en ooggetuige Henk Velthoen.
Wie zelf op zoek gaat naar gegevens over deze catastrofale vloed, waarbij het springtij het water in de Noordzee hoog opdreef, doet er goed aan de kranten uit de eerste maanden van 1953 na te slaan. Immers: de actuele nieuwsberichten vormden ook toen al een zeer nabije informatiebron.  Ingewikkeld is het niet. Je kunt de meeste krantenarchieven gewoon aan de keukentafel via internet raadplegen en zoeken op trefwoord of op datum.
Oude kranten zijn een belangrijk onderdeel van ons cultureel erfgoed en vormen een bruikbare historische bron, die teruggaat tot in de 17e eeuw. De eerste Nederlandse krant was de Courante uyt Italien, Duytslandt, &c. uit 1618. Dit nieuwsblad kwam met zekere regelmaat uit en er stond in eerste instantie alleen maar buitenlands nieuws in. Een van de kranten die ook nu nog bestaan en een online toegankelijk archief hebben, is de Leeuwarder Courant. De krant werd opgericht in 1752 en besteedde ook aandacht aan nationaal nieuws en pas sinds 1850 ook aan provinciaal nieuws. Het Algemeen Handelsblad was in 1830  de eerste krant die dagelijks uitkwam.
In De Bibliotheek Hoeksche Waard kan je via de krantenbank recente krantenberichten vinden, lezen, mailen en printen. Het gaat dan om stukken die de afgelopen tien jaar in de grote nationale kranten zijn verschenen. Wie verder teruggaat in de tijd kan onder meer online terecht bij de Koninklijke Bibliotheek (http://kranten.kb.nl/) Kleine lokale berichten vind je via http://kranten-historisch.startpagina.nl
Ingrijpend historisch nieuws is via internet vers van de pers te vinden. Zoals bijvoorbeeld het bericht over de catastrofale watersnood ramp in De Tijd van 3 februari 1953. En ander historisch nieuws dat de Hoeksche Waard aangaat is via deze weg te vinden. Denk aan de voltooiing van de Heinenoord tunnel, of de ingebruikname van de Volkeraksluizen. Wie beschikt over een iPad of een andere tablet kan ook gebruikmaken van de Koninklijke Bibliotheek app Hier was het nieuws. Met deze app kan je overal in Nederland historische informatie oproepen over de plek waar je bent. Een ongeluk, brand of misdaad? Een oproer, optocht of onthulling? Je leest het direct in historische krantenartikelen.
Geertje Wiersma

Lezing over de watersnood door oud-wethouder Henk Velthoen op 31 januari van 20.00h tot 22.00h in De Bibliotheek Hoeksche Waard te Numansdorp | Wethouder van de Veldenwg 3 | 3281 AN | Numansdorp Vooraf aanmelden gewenst via www.debhw.nl , per telefoon 0186 65 34 32 of aan de balie. Toegang €5,00 voordeel met je biebpas: € 2,50

Op zoek naar oude sportclubs

De historische vereniging in ’s Gravendeel besteedt deze maand aandacht aan de sportverenigingen in het dorp. Heel wat oude foto’s van allerhande sportevenementen zijn opgespoord en gedigitaliseerd. Voor de bewoners, die soms al generaties lang aan het dorp verbonden zijn, is het enorm leuk om voorouders, zichzelf, clubgenoten en vrienden van vroeger, weer eens op oude foto’s terug te zien.

Sport en lichaamsbeweging als vrijetijdsbesteding zijn in Nederland pas sinds het eind van de 19^e eeuw onder brede lagen van de bevolking populair. Het werd gezien als iets dat het lichaam gezond hield, maar dat ook goed was voor de vorming van karakter en persoonlijkheid. Bij karaktervorming dacht men onder meer aan het tonen van vlijt, volharding en soberheid en het hanteren van goede omgangsvormen. Deze nieuwe zienswijze leidde tot de komst van georganiseerde sportbeoefening in clubs en bonden.

De oudste veldsportclub in Nederland is De Koninklijke UD Deventer (voluit Koninklijke Deventer Cricket en Football Club Utile Dulcii) van 13 oktober 1875. Vier jaar eerder was in Deventer al de eerste fietsclub van Nederland gestart onder de naam “Immer Weiter”. De Koninklijke HFC Haarlem van 15 september 1879 was de eerste club die speciaal als voetbalclub is opgericht.

In de Hoeksche Waard gebeurde alles een beetje later. Hier zagen de eerste sportverenigingen in de jaren twintig en dertig het licht. Zoals gymnastiekvereniging DOS (door Oefening Sterker) in 1922 in s‘Gravendeel, Voetbalclub De Goudswaardsche Boys in 1932 en in datzelfde jaar de Voetbalclub Nooit Gedacht op Tiengemeten. Een van de eerste sportclubs was gymnastiekvereniging Door Oefening Beter in Numansdorp, die begon te oefenen in 1908. Veel succes hadden S.S.S. (Sport Staalt Spieren) een voetbalclub in Klaaswaal en K.N.C. Numansdorp, beide opgericht in 1920.  In Strijen was voetbalclub Be Quick actief vanaf 1921. Deze club had ook een korfbaltak onder de naam O.N.A. (ontspanning na arbeid).

Deelname aan sport in clubverband en contact met anderen door je sport leidt tot sociale samenhang. Dat is belangrijk in deze tijd waarin sociale verbanden meer en meer uit elkaar lijken te vallen en veel mensen zich ontheemd voelen. Misschien staat daarom ook de geschiedenis van sport in clubverband de laatste jaren in de belangstelling. Bijzonder, omdat het daarbij juist om lokale geschiedenis gaat. Via internet is een databank te raadplegen met daarin veel info over de ontstaansgeschiedenis van lokale sportclubs. Kijk maar eens op http://www.historici.nl/Onderzoek/Projecten/Sportverenigingen/gids/search

Geertje Wiersma

Het Ouwe Veer en de Kildijk
De historische vereniging in 's Gravendeel verzorgt iedere eerste zaterdag van de maand een nieuwe fotopresentatie met unieke oude foto's van het dorp op een groot scherm in de bibliotheek. Elke maand komt een ander thema aan de orde. Het eerste thema is het Ouwe Veer en de Kildijk.

De Kildijk is een van de oudere locaties in het dorp. Het Oude Veer en de Kildijk, zijn onderdeel van de polder het Landigje Bevershoek. En die polder is in de eerste helft van de 17e eeuw ingepolderd. Het dorp 's Gravendeel is al eerder – in de zestiende eeuw - ontstaan rond De Heul. Straatnamen als Kerkstraat, Voorstraat, Langestraat, Rijkestraat en Smidsweg waren in het begin van de 17e eeuw al bekend. De Kildijk en het Oude Veer kwamen daar in de loop van de zeventiende eeuw bij.
Het Oude Veer was vooral van belang omdat daar vroeger het Recht- en Raadhuis van 's Gravendeel stond en al het doorgaande verkeer naar Dordrecht passeerde. Ook waren er winkels gevestigd. Zo had Noorlander daar zijn winkel en ook Voorwinden had daar een pand. De afgelopen eeuw zijn veel foto’s gemaakt van de Kildijk en het Ouwe Veer. Gelukkig is een groot deel bewaard gebleven.

De data van de fotopresentaties zijn: Zaterdagmorgen 7 juli ( 's Gravendeel en het "Ouwe Veer" en de Kildijk). Zaterdagmorgen 4 augustus ('s Gravendeel en de brandweer), Zaterdag 1 september ('s Gravendeel en de Molendijk), Zaterdag 6 oktober ('s Gravendeel en sportverenigingen), Zaterdag 3 november ( 's Gravendeel en de Rijkestraat met haar bewoners), Zaterdag 1 december ('s Gravendeel en de winter). Op alle genoemde zaterdagen draait de foto-presentatie van 9.30h - 12.00h.

Geertje Wiersma